|
ضريح مقدس
ضريح شبکه اي محيط بر صندوق است. بنابر شواهد تاريخي نصب ضريح بر مرقد مطهر امام رضا (ع) از
دوره صفويه بوده و سابقه ضريح تا پيش از اين دوره معلوم نيست
از آن زمان تاکنون پنج ضريح بر مرقد مطهر امام رضا (ع) جاي
گرفته که هم سنگر مرقد و هم صندوق را در بر داشته است.
ضريح اول :
اولين ضريح ضريحي چوبي طلا و نقرهکوب مربوط به اواسط قرن دهم
بوده که در دوره صفويه به سال 975 ه.ق ساخته و بر روي صندوق
مرقد نصب شده است. در کتيبه سر در ضريح که بر لوحهاي از طلا
نوشته شده بود سابقه تاريخي و نصب ضريح را چنين نشان ميدهد:«
در عهد سلطنت بنده شاه ولايت طهماسب بن اسماعيل صفوي اين محجر
مبارک در اين مکان مقدس نصب گرديد.سنه
957
ضريح دوم :
ضريحي فولادي مرصع معروف به نگين نشان است که در سال 1160 ه.ق
به آستان قدس رضوي تقديم شده و نصب گرديده است.واقف ضريح شاهرخ
ميرزا فرزند رضاقلي ميرزا نوه نادرشاه افشار بوده است.
ضريح نگين نشان که اکنون در سرداب مقدس جاي دارد از فولاد
ساخته شده و بالغ بر دو هزار قبه مزين به ياقوت و زمرد بدنه آن
را زينت دادهاند.ضريح دوم بيش از 260 سال است که بر مرقد امام
(ع) نصب ميباشد.اين ضريح ابتدا روي مضجع شريف و زير ضريح سوم،
پس از آن زير ضريح چهارم و هنگام نصب ضريح پنجم در سال 1379
ه.ش ضريح نگين نشان به داخل سرداب انتقال يافت و روي مرقد منور
امام (ع) نصب و به نيت واقف جامه عمل پوشيده شد.
در کتيبهاي که بالاي در ورودي ضريح نصب شده به خط نستعليق
نوشته شده است :
نياز رحمت ايزد مستعان و تراب اقدام زوار اين آستان ملک پاسبان،
سبط سلطان نادرشاه شاهرخ شاه الحسيني الموسوي الصفوي بهادرخان
به وقف و نصب اين ضريح و قبههاي مرصع چهارگوشه ضريح مقدس
مبارک موافق گرديد سنه 1160 قمري.
ضريح سوم :
ضريح فولادي سادهاي است به ابعاد 3 در 4 متر و ارتفاع حدود 2
متر، اين ضريح مربوط به عهد قاجاريه است و در عصر سلطنت فتحعلي
شاه قاجار درسال 1238 ه.ق روي ضريح نگين شاه در حرم مطهر جاي
گرفت.اين ضريح نيز مزين به طوق و و گوي طلاي جواهرنشان است و
در طرف پايين پاي مبارک درمرصع تقديمي فتحعلي شاه قاجار نصب
شده بود اين در ممتاز و ارزشمند تاکنون در بالاي صفه غربي حرم
مطهر در قابي مخصوص قرار دارد.
ضريح سوم پس از
مدتي به علت پوسيدگي پايه ها وتزلزلي که در ارکان آن به عمل
آمده بود در سال 1338
هـ.ش بر چيده شد و به موزه انتقال يافت وبه جاي آن ضريح چهارم
روي ضريح نگين نشان (ضريح دوم ) نصب شد.
ضريح چهارم:
چهارمين ضريح به نام ضريح طلا و نقره معروف به (شير و شکر) است
که در سال 1338 ه.ش پس از برداشتن ضريح سوم و انتقال آن به
موزه (روي ضريح) نگين نشان نصب شد. اين ضريح به اهتمام و نظارت"
مرحوم سيد ابوالحسن حافظيان"، توسط استاد هنرمند" مرحوم حاج
محمدتقي ذوفن" و تعدادي هنرمند و استادکار و قلمزن اصفهاني
طراحي و ساخته شد.
ضريح چهارم داراي حدود 4 متر طول و 60/3 متر عرض و 90/3 متر
ارتفاع ميباشد که داراي چهارده دهانه به نام چهارده معصوم (ع)
و هفت تن وزن ميباشد.بر لبه ضريح سوره يس به خط ثلث بر صفحهاي
از طلا به خطاطي آقاي فضائلي اصفهاني نوشته شده و در کتيبه دوم
دور تا دور ضريح سوره هل اتي نيز به خط ثلث مکتوب است.بر لبه
ضريح تعداد 44 اسم از اسماء حسناي الهي به خط ثلث و به قلم
حاج شيخ احمد زنجاني بر صفحهاي با زمينه ميناکاري لاجوردي و
گلهاي رنگارنگ به صورت خط برجسته طلاکاري شده ضريح مطهر را
زينت بخشيدهاند.صفحاتي آراسته به طلا و نقره سقف ضريح را
پوشاندهاند.درون سقف ضريح بر کتيبهاي آيهاي به خط ثلث و رنگ
سفيد بر زمينهاي لاجوردي نوشته شده و در همان کتيبه، اين آيه
به خط طلايي کوفي نوشته شده و به عبارت «لله الاسماء الحسني
فادعوبها» مکتوب است.
ضريح پنجم:
پس از گذشت 42 سال از عمر ضريح به علت فرسوده شدن و ساييدگي
شبکههاي اطراف و روکشهاي نقره و طلايي ضريح و سست شدن ارکان
آن ساخت و نصب پنجمين ضريح ضروري مينمود از اين جهت آستان قدس
رضوي اقدام به طراحي و ساخت و نصب ضريح جديد نمود و اين امر
يکي از اقدامهاي چشمگير دوران استقرار نظام جمهوري اسلامي است
که در کنار ديگر فعاليتهاي وسيع و گسترده توسعه و بازسازي
اطراف حرم مطهر انجام گرفت.
در سال 1372 ه.ش به دستور توليت آستان قدس رضوي مطالعات و
بررسيهاي مقدماتي ساخت ضريح جديد آغاز شد و به دنبال آن طرحهاي
متعددي از سوي هنرمندان نامي کشور ارائه گرديد و در نهايت
توفيق طراحي ضريح نصيب طراح و هنرمند برجسته، استاد فرشچيان
گرديد.
با برگزيده شدن طرح و همکاري ديگر هنرمندان و طراحان نامي کشور،
کار ساخت ضريح تحت نظارت هيئت اجرائي سازمان عمران و توسعه
حريم حرم رضا (ع) آغاز شد.
ضريح پنجم با کيفيتي مرکب از ساختاري تشکيل يافته از آهن،
فولاد، چوب گردو براي نصب روکشها و پوشش طلا و نقره ساخته
شد.کارهاي قلمزني و هنري متناسب با مباني و ابعاد هنري موجود
در طرح اجرا شد و به گونه نگارستاني بديع با نمادها و سمبولهاي
معماري هنري هماهنگ با بناهاي کهن آستان قدس رضوي درآمد و پس
از هفت سال با کيفيتي بسيار عالي و در نهايت استحکام به وزن 12
تن و ابعاد 78/4در 73/3 و ارتفاع 96/3 متر ساخته و آماده نصب
گرديد.
دور خارجي ضريح با سوره مبارکه «يس» و «هل اتي» به خط ثلث با
طلا و نقره آذين يافته است.در چهار سوي اين ضريح چهارده دهانه
(به نشانه چهارده معصوم (ع)
)و طراحي گلهاي پنج وهشت پر نمادي
از خمسه طيبه و هشتمين حجت خدا مي باشد و طراحي گلهاي
آفتابگردان ضريح نمودي است از لقب شمس الشموس، سقف و ديوارهاي
درون ضريح با خطوط اسماء الحسني و هنر خاتم کاري بسيار بديع و
زيبا با طراحيهاي استاد فرشچيان توسط استاد هنرمند کشتي آراي
شيرازي و همکاران ايشان تزيين يافته است.
سرانجام عمليات برچيده شدن ضريح چهارم و نصب ضريح جديد از روز
21 ديماه 1379 پس از انجام مراسم غبارروبي آغاز گرديد و با
هماهنگي کامل نيروهاي فني تخصصي مورد نياز به طور متوسط روزانه
هفتاد نفر در سازماني منظم و منسجم با تقسيم کار و تعيين
مسئوليت هر يک از بخشهاي عملياتي و مديران مربوط طبق جدول
سازمان بندي شده بالغ بر پنجاه روز کار شبانهروزي عمليات
جايگزين و نصب مسير خود را به پايان رسانيد و سرانجام روز سهشنبه
16 اسفندماه 1379 ه.ش مصادف با عيد سعيد قربان طي فرخنده
مراسمي با حضور مقام معظم رهبري حضرت آيتالله خامنهاي روضه
منوره رضوي با ضريح پنجم بازگشايي شد.
|
